İnsan performansı: oksijen, yönelim ve görme
Uçaktaki en kritik sistem pilot, ve kendini iyi hissettirerek bozuluyor.
Hipoksi tipleri ve oksijen sınırları, hiperventilasyon, karbonmonoksit, mekânsal yönelim bozukluğu yanılsamaları ve gece görüşü.
Öğrenme hedefleri
Bu bölümün sınav çekirdeği, 6 kart
Her kartta tek kavram: tanım, görsel, sayısal örnek ve sınavda nasıl sorulduğu. Uzun anlatım aşağıda, istediğinde aç.
040 · 1-1 Hipoksi: iyi hissettirerek bozar
Dokuların yeterli oksijen alamaması; dört tip zincirin koptuğu halkaya göre: hipoksik (akciğere ulaşmaz), hipemik (kan taşıyamaz: CO, kansızlık), durgun (dolaşamaz: G, soğuk), histotoksik (hücre kullanamaz: alkol, ilaç).
040 · 1-2 Oksijen sınırları: hangi mevzuat
Avrupa kuralı (Türkiye'nin uyumlaştırdığı): kabin irtifası 10.000 ft'i 30 dakikadan uzun aşınca ve 13.000 ft'i aştığı her an uçuş ekibine takviye oksijen. FAA'nın 12.500 / 14.000 / 15.000 ft değerleri ABD mevzuatıdır.
Ayrıntılı anlatım22 dakikalık tam metin, şekiller ve doğrulama kaydıyla.
Hipoksi: kendini iyi hissettirerek bozan arıza
Uçakta arızalanabilecek en önemli sistem pilottur. Bu bölümdeki konuların ortak özelliği şu: hepsi pilota KENDİNİ İYİ HİSSETTİREREK bozar. Bir alet arızası göze çarpar; hipoksi çarpmaz, tam tersine kendinden emin hissettirir.
Hipoksi
Vücut dokularının yeterli oksijen alamaması. Dört tipi vardır ve ayrım SEBEBE değil, zincirin hangi halkasının koptuğuna göre yapılır.
- Hipoksik, oksijenin akciğere ulaşmasını engelleyen her durum. İrtifa en yaygın sebebidir ama tek sebebi değildir; tıkalı hava yolu ya da arızalı oksijen sistemi de bu gruptadır.
- Hipemik, kanın oksijeni taşıyamaması. Kansızlık ve karbonmonoksit zehirlenmesi buradadır.
- Durgun (stagnant), kanın dolaşamaması. Aşırı G, uzun süre kıpırdamadan oturmak, soğuk.
- Histotoksik, hücrenin oksijeni kullanamaması. Alkol ve bazı ilaçlar bu grupta.
Unutma
Hipoksinin en tehlikeli belirtisi, belirtiyi fark edememektir. Yargı ve öz eleştiri ilk bozulan işlevlerdendir; kişi genellikle iyi, hatta neşeli hisseder. Bu yüzden "kendimi iyi hissediyorum" bir kontrol yöntemi değildir, irtifa ve süre kontrol yöntemidir.
Etkiler yükseklikle kademeli başlar. Gece görüşü herkesten önce, yaklaşık 4000-5000 ft kabin irtifasında ölçülebilir biçimde bozulmaya başlar, resmî kaynaklar bu iki sayıyı farklı yerlerde veriyor, bu yüzden aralık olarak öğrenmek doğru. Sağlıklı bir kişide diğer belirgin etkiler genellikle 10.000-12.000 ft üzerinde görülür.
Unutma
Sık yapılan iki hata var ve ikisi de burada. BİRİNCİSİ: FAA'nın 12.500 / 14.000 / 15.000 ft değerleri ABD mevzuatıdır ve Türkiye'de geçerli değildir; ezberlemek oksijensiz uçulacak irtifayı yukarı kaydırır. İKİNCİSİ: Türkiye EASA ÜYESİ DEĞİLDİR — EASA ile iş birliği yapan bir ortak ülkedir. Yani "Part-NCO diyor ki" demek de teknik olarak yanlış. Bağlayıcı olan SHGM'nin kendi talimatlarıdır ve bunlar Avrupa kurallarıyla uyumlaştırılarak yazılmıştır.
Pratikte ne yaparsın: uyumlaştırıldığı Avrupa kuralı, kabin irtifası 10.000 ft'i 30 DAKİKADAN UZUN aştığında ve 13.000 ft'i aştığı her an kaptanın ve görevli uçuş ekibinin sürekli takviye oksijen kullanmasını şart koşar. Bunu referans değer olarak öğren, ama uçuşundan önce geçerli SHGM talimatını ve uçağın POH'unu kontrol et. Bu bölümdeki hiçbir sayı, mevzuatın kendisinin yerine geçmez.
Yaygın yanlış
"Hipoksi 12.500 ft'te başlar"
12.500 ft fizyolojik bir eşik değil, bir MEVZUAT sayısıdır, üstelik Türkiye'de geçerli olan mevzuatın sayısı bile değil. Vücut bir sınır çizgisinde aniden bozulmaz; etkiler kademelidir ve gece görüşü çok daha alçakta zayıflamaya başlar.
Bölümün devamı Premium'da
Bu bölümün 17 parçası daha var.
Devamında 5 bölüm sonu sorusu, şekiller ve her iddianın hangi kaynağa karşı kontrol edildiğini gösteren doğrulama kaydı var.
Bu bölüm neye dayanıyor
Bu metin özgün olarak yazılmıştır ve resmî bir eğitim programının yerine geçmez. Sınav ve lisans şartları için tek doğru kaynak yetkili otoritenin kendi yayınıdır.